Leestijd 10 minuten

Kruidenprofiel

Nederlandse benaming

Duizendblad, Achilles, Skieppegerf (Friesland)

Latijnse benaming

Achilleam, Achillea millefolium

Traditionele toepassingen

Duizendblad wordt in de volksgeneeskunde gebruikt als geneesmiddel tegen reuma, kiespijn, hoofdpijn, migraine, bloedingen, griep, ontstekingen en koorts. Helpt bij maag- en darmproblemen zoals winderigheid of diarree, maar ook bij lever- en nierproblemen, eczeem en insulineresistentie. Verhoogt de productie van speeksel en maagzuur en verhoogt de galafscheiding. Zou een antiseptische werking hebben, vooral tegen schimmelinfecties.

Wetenschappelijk bewezen effect(en)

Werkt antioxidant, ontstekingsremmend, antibacterieel, bloedstelpend, wondhelend, eetlustopwekkend, krampstillend (vooral op de darmen en baarmoeder), leverbeschermend, vaatverwijdend, bronchusverwijdend, stofwisselingstimulerend en tegen sommige parasieten en sommige soorten kanker. Er is ook aangetoond dat het een positief effect heeft op maagzweren en een oestrogene werking op menstruatieproblemen bij mensen. Bevat meer dan 20 verschillende actieve ingrediënten, waaronder achilleïne, essentiële oliën (azuleen, cineool en kamazuleen), sesquiterpenoïden, koolwaterstofmonoterpenen, oygene monoterpenen, proazulenen, fenolen, flavonoïden en andere bitterstoffen en tanninen.

Contra-indicaties

Allergieën voor composietplanten zijn bekend bij mensen, maar nog niet bij dieren.

Wanneer wordt het verzameld?

Het hele kruid kan geoogst worden vóór de bloeiperiode (juni tot september), maar wordt vaak pas in de winter door paarden gegeten. Tijdens de bloeiperiode wordt het kruid ongeveer een handbreedte boven de grond afgesneden, gebundeld en opgehangen om te drogen met de bloemen naar beneden gericht.

Welke delen van de plant worden gebruikt?

Het hele kruid kan gebruikt worden.

Hoe bereid je het?

De hele plant of alleen de bladeren kunnen droog worden gevoerd of als thee worden gezet. Gemalen kan het verse kruid uitwendig aangebracht worden op brandwonden of wonden voor snelle verlichting.

Trivia

Het geslacht “Achillea” omvat meer dan 130 verschillende soorten, waarvan de “gewone duizendblad” de meest voorkomende is. Het groeit overal op het noordelijk halfrond op weilanden, akkerranden en bermen, maar ook op grasland tot in de Alpenregio’s en is praktisch overal in ons land te vinden. Jonge bladeren kunnen worden gebruikt als culinaire specerij; ze hebben een bittere, licht peperige smaak. Vooral vlinders, bijen en hommels worden aangetrokken door de kleine bloemen. Een van de oudst bekende medicinale planten, die al meer dan 3000 jaar geleden werd genoemd als therapeutisch middel. In het volksgeloof werden amuletten van duizendblad gebruikt als verdediging tegen de duivel. Twijgen of boeketten werden ook onder het kussen gelegd om angst en nachtmerries te verlichten. Als essence wordt duizendblad gebruikt als “Yarrow” of “Pink Yarrow” voor krachtige bescherming tegen negatieve energie. De naam is afgeleid van de Griekse held Achilles, die het zou hebben gebruikt om zijn wonden of die van zijn soldaten te behandelen.

Historische context en curiosa

Duizendblad wordt al sinds de oudheid gebruikt als geneeskrachtige plant. Volgens de legende onthulde de centaur Chiron de helende eigenschappen van de plant aan de Griekse held Achilles. Volgens een andere legende was het Aphrodite, de Griekse godin van de liefde, die de plant op de wond van Achilles plaatste.

Het dankt zijn Latijnse naam Achillea millefolium aan de Griekse held Achilles, de held van Troje, die bijna onkwetsbaar was. Zijn hiel was zijn enige kwetsbare plek, waarin een vergiftigde pijl werd geschoten die zijn dood veroorzaakte – we kennen dus allemaal de Achilleshiel.

De plant werd van oudsher gebruikt in de volksgeneeskunde vanwege zijn wondhelende werking, die ook werd beschreven door Hildegard von Bingen. Ze werd niet alleen in Europa al vroeg op grote schaal gebruikt. Er zijn verslagen over het gebruik ervan tot ver in het Oosten, India en China, en er wordt ook gezegd dat het al lang voor de komst van de Europeanen een beproefde geneeskrachtige plant was op het Noord-Amerikaanse continent.

Tot in de Middeleeuwen stond duizendblad ook bekend als “soldatenkruid” vanwege zijn bloedstelpende eigenschappen. Gemalen bladeren kunnen op kleine verwondingen, brandwonden en andere wonden worden gelegd om snel verlichting te bieden. De essentiële oliën die erin zitten hebben een desinfecterende werking en de bitterstoffen en tannines hebben een samentrekkende werking.

Het tweede deel van de naam Achillea millefolium is te danken aan de fijn geveerde bladeren, want millefolium betekent duizendbladig. Vroeger stond de plant in sommige streken alleen bekend als Millefolium.

Algemene informatie over duizendblad

Duizendblad komt uit de familie van de Asteraceae. Ze is inheems in de subtropische tot gematigde zone van het noordelijk halfrond tot aan de poolcirkel. De plant is gemakkelijk aan te planten en geeft de voorkeur aan een droge, magere standplaats, maar is verder niet veeleisend. Ze zijn daarom bijna overal te vinden waar de natuur met rust wordt gelaten, tot aan de randen van akkers en weilanden.

Duizendblad bevat veel bittere en looizuurhoudende stoffen, wat iedereen zelf kan testen door een klein stukje van de bladeren in de mond te kauwen. Vanwege de bittere bestanddelen wordt de plant traditioneel gebruikt om maag- en darmproblemen te behandelen. Dit komt omdat bittere stoffen de speeksel- en galproductie stimuleren. Daarnaast heeft duizendblad een krampstillend effect op de darmen en een antiparasitaire werking tegen sommige ongewenste darmbewoners, die ook diarree of koliek kunnen veroorzaken als ze zich te veel vermenigvuldigen.

Het effect van duizendblad

Duizendblad is, net als veel traditionele medicinale planten, het onderwerp van intensief wetenschappelijk onderzoek. Met meer dan 20 verschillende – en nu goed bestudeerde – actieve ingrediënten, verklaart dit het brede scala aan toepassingen voor een verscheidenheid aan gezondheidsproblemen. Het heeft een bewezen antioxiderende en ontstekingsremmende werking, waardoor het niet alleen ideaal is voor uitwendig gebruik, maar ook voor de behandeling van maagzweren en andere ontstekingsziekten van het spijsverteringskanaal. Het heeft een bewezen antibacteriële en schimmelwerende werking en bestrijdt verschillende darmparasieten, waardoor het ook een belangrijk hulpmiddel is voor paarden met spijsverteringsproblemen.

Er is ook aangetoond dat het een krampstillend effect heeft, vooral op de gladde spieren van de darmen en de baarmoeder. Samen met de bloedstelpende en oestrogene werking verklaart dit waarom het vaak succesvol is bij vrouwen met menstruatieproblemen. Het wondhelende effect van uitwendige toepassing is ook wetenschappelijk bevestigd.

Het heeft ook positieve effecten op het cardiovasculaire systeem, omdat het niet alleen ontstekingsremmend werkt, maar ook vaatverwijdend, d.w.z. het helpt om de bloedvaten wijder te maken. Dit maakt ze tot een belangrijk therapeutisch onderdeel, vooral voor paarden met hoefbevangenheid.

Haflinger met lange manen graast tussen duizendblad en andere weidebloemen
Paarden hebben ook baat bij de vele mogelijke toepassingen van duizendblad. ©️Adobe Stock / Grubärin

Paarden met astmatische klachten hebben niet alleen baat bij de ontstekingsremmende werking, maar ook bij het bronchusverwijdende effect dat in studies is aangetoond. Duizendblad kan zulke paarden dus helpen om beter te ademen, vooral omdat er bij paarden geen allergieën voor kruisbloemplanten bekend zijn.

Vanwege het remmende effect op zweren en sommige soorten kanker kan het op proef ook gebruikt worden bij paarden met melanomen of sarcoïden, maar er is nog geen wetenschappelijk bewijs dat duizendblad hetzelfde effect heeft op paarden als op sommige soorten kanker in modelorganismen of bij mensen.

Duizendblad wordt al heel lang gebruikt in cosmetica, zowel voor zijn ontstekingsremmende werking als als aangename natuurlijke geur.

Gebruik bij paarden

Wanneer duizendblad aan paarden gevoerd wordt, heeft het over het algemeen een krampstillend, eetlustopwekkend en spijsverteringsstimulerend effect en verhoogt het de galafscheiding. Het is bijzonder geschikt voor paarden met spijsverteringsproblemen zoals winderigheid of diarree, maar ook voor paarden met leverproblemen en merries die tijdens de hengstigheid bijzonder “bitchy” zijn omdat ze krampen hebben. Het kruid zit vaak in kant-en-klare mengsels van bittere kruiden en kan daarom zeer effectief worden gebruikt bij onder andere de darmreiniging.

Negatieve effecten zijn praktisch onbekend, omdat het extreem overgedoseerd moet worden (meer dan 50 g / kg lichaamsgewicht per dag, wat zou overeenkomen met ongeveer 25 kg duizendblad per dag voor een paard van 500 kg) voordat negatieve effecten op de gezondheid kunnen worden waargenomen – in ieder geval bij de ratten waarop dergelijke studies zijn uitgevoerd. Er zijn geen negatieve effecten bekend van duizendblad bij paarden, andere diersoorten of mensen, mits de normale therapeutische dosering wordt aangehouden.

Het dagelijks geven van 25-50 g duizendblad over een periode van vier tot zes weken (pony’s krijgen ongeveer de helft) is effectief gebleken. Als je de plant in de zomer verzamelt, bundelt en ondersteboven laat drogen op een luchtige plek, kun je deze bundels in de herfst en winter in de stal hangen voor de paarden die ze nodig hebben.

Bronnen

  • https://www.gaissmayer.de/web/welt/gartenmagazin/wie-achilles-wunden-heilte/ (zuletzt aufgerufen am 31.08.2023).
  • https://www.digitalefolien.de/biologie/pflanzen/heilk/schafg.html (zuletzt aufgerufen am 31.08.2023).
  • Khan, A. U., & Gilani, A. H. (2011). Blood pressure lowering, cardiovascular inhibitory and bronchodilatory actions of Achillea millefolium. Phytotherapy Research, 25(4), 577-583.
  • Applequist, W. L., & Moerman, D. E. (2011). Yarrow (Achillea millefolium L.): a neglected panacea? A review of ethnobotany, bioactivity, and biomedical research. Economic Botany, 65, 209-225. Georgieva, L., Gadjalova, A., Mihaylova, D., & Pavlov, A. (2015). Achillea millefolium L.-phytochemical profile and in vitro antioxidant activity. International Food Research Journal, 22(4).
  • Innocenti, G., Vegeto, E., Dall’Acqua, S., Ciana, P., Giorgetti, M., Agradi, E., … & Tomè, F. (2007). In vitro estrogenic activity of Achillea millefolium L. Phytomedicine, 14(2-3), 147-152.
  • Fierascu, I., Ungureanu, C., Avramescu, S. M., Fierascu, R. C., Ortan, A., Soare, L. C., & Paunescu, A. (2015). In vitro antioxidant and antifungal properties of Achillea millefolium L. Romanium Biotechnological Letters, 20(4), 10626-10636.
  • Sedighi, M., Nasri, H., Rafieian-kopaei, M., & Mortazaei, S. (2013). Reversal effect of Achillea millefolium extract on ileum contractions. Journal of HerbMed Pharmacology, 2(1), 5-8.
  • Zakeri, S., Gorji, N., & Moeini, R. (2019). Therapeutic application of Achillea millefolium L. in female reproductive diseases from the viewpoint of Persian medicine and current medicine. Journal of Medicinal Plants, 18(72), 107-121.
  • Strzępek-Gomółka, M., Gaweł-Bęben, K., & Kukula-Koch, W. (2021). Achillea species as sources of active phytochemicals for dermatological and cosmetic applications. Oxidative Medicine and Cellular Longevity, 2021.
  • Dalili, A., Ebrahimnia Milani, S., Kamali, N., Mohammadi, S., Pakbaz, M., Jamalnia, S., & Sadeghi, M. (2022). Beneficial effects of Achillea millefolium on skin injuries; a literature review. Journal of Essential Oil Research, 34(6), 479-489.
  • Setzer, W. N. (2018). The phytochemistry of Cherokee aromatic medicinal plants. Medicines, 5(4), 121.
  • Tyagi, R., Sharma, G., Jasuja, N. D., & Menghani, E. (2016). Indian medicinal plants as an effective antimicrobial agent. J Crit Rev, 3(2), 69-71.
  • Bashir, S., Noor, A., Zargar, M. I., & Siddiqui, N. A. (2022). Ethnopharmacology, phytochemistry, and biological activities of achillea millefolium: a comprehensive review. Edible plants in health and diseases: volume II: phytochemical and pharmacological properties, 457-481.

Meer kruidentips vind je hier: Sanoanimal kruidentips voor paardenvoeding

Team Sanoanimal